Od 13 kwietnia 2026 r. zaczynają obowiązywać istotne zmiany w zasadach korzystania ze zwolnień lekarskich (L4). Nowelizacja ustawy zasiłkowej porządkuje obszary, które dotychczas budziły najwięcej wątpliwości interpretacyjnych – przede wszystkim:

• czym jest praca zarobkowa na L4,
• jakie działania są niezgodne z celem zwolnienia,
• kiedy dochodzi do utraty prawa do zasiłku,
• jak będą wyglądały kontrole ZUS i płatników składek.

Zmiany wynikają z ustawy z 18 grudnia 2025 r. i mają charakter doprecyzowujący oraz porządkujący – jednak ich praktyczne znaczenie dla firm i zarządów jest istotne.

Praca na L4 – nowe, doprecyzowane zasady

Nowe przepisy pozostawiają bez zmian podstawową zasadę – praca zarobkowa podczas L4 nadal może skutkować utratą zasiłku. Wyraźniej oddzielają jednak rzeczywistą pracę od czynności incydentalnych podejmowanych wyjątkowo.

W praktyce mogą to być sytuacje takie jak:

• jednorazowe odebranie telefonu służbowego,
• krótką odpowiedź na e-mail,
• jednorazową reakcję na nagłą sytuację w firmie.

Samo wystąpienie takich działań nie powinno jeszcze automatycznie przesądzać o wykonywaniu pracy zarobkowej. Kluczowe pozostaje jednak to, aby miały one charakter incydentalny, a nie stały się regularnym lub zorganizowanym wykonywaniem obowiązków.

Aktywność niezgodna z celem zwolnienia – nowe podejście

Drugim ważnym obszarem zmian jest doprecyzowanie, co oznacza wykorzystywanie zwolnienia lekarskiego w sposób niezgodny z jego celem. Do tej pory również tutaj pojawiało się wiele wątpliwości, zwłaszcza przy ocenie codziennych aktywności osoby chorej.

Po zmianach punktem odniesienia staje się wpływ konkretnego zachowania na proces leczenia i powrót do zdrowia. Za naruszenie będą uznawane takie działania, które mogą utrudniać rekonwalescencję, wydłużać okres niezdolności do pracy albo pozostają w sprzeczności z zaleceniami lekarza.

Jednocześnie ustawodawca wyraźnie zaznacza, że zwykłe czynności życia codziennego nie powinny być traktowane jako nadużycie zwolnienia. Samo wyjście do sklepu, do apteki czy wykonanie podstawowych czynności związanych z codziennym funkcjonowaniem nie oznacza automatycznie naruszenia zasad L4.

W skrócie, po wejściu w życie nowych przepisów większe znaczenie będzie miało nie samo zdarzenie, ale jego kontekst. Liczyć się będzie stan zdrowia, zalecenia lekarskie oraz to, czy dane zachowanie rzeczywiście pozostaje w sprzeczności z celem zwolnienia.

Utrata prawa do zasiłku – kiedy nadal obowiązuje?

Pomimo doprecyzowania przepisów, podstawowe zasady pozostają bez zmian.

Prawo do zasiłku chorobowego można utracić, gdy:

• wykonywana jest realna praca zarobkowa,
• działania są sprzeczne z celem zwolnienia,
• dochodzi do nadużycia zwolnienia lekarskiego.

Zmiany nie znoszą więc ryzyka utraty zasiłku, ale wyraźniej określają, w jakich sytuacjach może ono wystąpić.

Kontrole L4 – istotne rozszerzenie uprawnień

Nowelizacja wzmacnia również sposób przeprowadzania kontroli zwolnień lekarskich.

Nowe uprawnienia kontrolne

ZUS oraz płatnicy składek zyskują bardziej precyzyjnie określone narzędzia weryfikacyjne, w tym m.in.:

• możliwość weryfikacji tożsamości osoby objętej kontrolą,
• możliwość przeprowadzenia kontroli w miejscu pobytu wskazanym na zwolnieniu lekarskim,
• możliwość pozyskiwania informacji od pracodawcy, lekarza prowadzącego oraz innych podmiotów. 

Co to oznacza dla firm?

Kontrola staje się bardziej formalna i lepiej udokumentowana, a tym samym trudniejsza do podważenia.Dla zarządów oznacza to konieczność uporządkowania procedur wewnętrznych i reakcji na potencjalne nadużycia.

Zmiany od 2027 roku – kolejny etap reformy

Część zmian dotyczących zwolnień lekarskich weszła w życie 13 kwietnia 2026 r., ale kolejne rozwiązania zaczną obowiązywać dopiero od 1 stycznia 2027 r. Warto rozdzielić te dwa etapy, ponieważ dotyczą różnych sytuacji.

Zmiany planowane na 2027 r. odnoszą się do osób objętych ubezpieczeniem z więcej niż jednego tytułu. Chodzi m.in. o przypadki, w których jedna osoba pracuje w kilku miejscach albo łączy etat z inną formą aktywności zawodowej.

W praktyce oznacza to, że przy pracy w kilku miejscach zwolnienie lekarskie nie będzie już automatycznie obejmować wszystkich pracodawców.

FAQ – najczęstsze pytania

Czy można odebrać telefon służbowy na L4?
Co do zasady tak, jeżeli ma to charakter incydentalny i nie oznacza faktycznego wykonywania pracy. Sam pojedynczy kontakt służbowy nie powinien automatycznie prowadzić do utraty prawa do zasiłku.

Czy wyjście do sklepu może skutkować utratą zasiłku?
Co do zasady nie, jeżeli mieści się w zwykłych czynnościach życia codziennego i pozostaje zgodne z celem zwolnienia oraz stanem zdrowia ubezpieczonego.

Czy ZUS będzie częściej kontrolował zwolnienia?
Nowe przepisy nie wprowadzają prostego założenia, że kontroli będzie więcej, ale wyraźnie wzmacniają i porządkują uprawnienia kontrolne. W praktyce może to oznaczać większą skuteczność kontroli i sprawniejsze prowadzenie postępowań.

Czy każda aktywność zawodowa na L4 oznacza utratę zasiłku?
Nie każda. Kluczowe będzie rozróżnienie między realnym wykonywaniem pracy zarobkowej a działaniem incydentalnym. Każda sprawa nadal będzie jednak wymagała oceny konkretnego stanu faktycznego.

Potrzebujesz wsparcia w obszarze L4 i kontroli ZUS?

Zmiany w przepisach zwiększają odpowiedzialność po stronie pracodawcy i zarządu. Warto uporządkować procedury, zanim pojawi się kontrola lub spór.

Skontaktuj się z Optimum Tax – przeanalizujemy sytuację w Twojej firmie i przygotujemy bezpieczne rozwiązania.